Tại sao giày chạy không ngăn ngừa được chấn thương trong chạy bộ?

A A A

(Mark Ralston/AFP/Getty Images)

Vận động viên điền kinh người Kenya Mercy Wanjiku Njoroge chạy chỉ với một chiếc giày trong khi những vận động viên khác đã bỏ cuộc trong vòng chung kết cuộc thi Chạy băng đồng 3000 m dành cho nữ ở giải Vô địch Thế giới của Liên đoàn Điền kinh Quốc tế (IAAF) tại Daegu ngày 30/08/ 2011.

Gần 30 triệu người Mỹ đã chạy bộ ít nhất 50 lần trong năm 2012, điều này cho thấy sự phổ biến của bộ môn tập luyện đơn giản chỉ như một trò tiêu khiển này trong thể dục, thể thao.

Tuy nhiên, với tính chất lặp đi lặp lại của các hoạt động, cùng với các tác động lên khớp, xương, cơ, và gân của bạn (gấp năm lần trọng lượng cơ thể) trên mỗi sải chân, tỷ lệ chấn thương là khá cao.

Nghiên cứu cho thấy các yếu tố nguy cơ chính làm tăng nguy cơ bị chấn thương liên quan đến chạy bộ là do có chấn thương trước đó trong vòng 12 tháng qua. Nếu bạn đã từng đến thăm một cửa hàng bán đồ thể thao và lướt qua các dãy giày … Có lẽ bạn sẽ ngạc nhiên về sự đa dạng của các mẫu giày chạy bộ.

Dù những nhà sản xuất luôn khẳng định giày của mình có thể làm tất cả mọi thứ, từ giảm sốc khi tiếp xúc với mặt đường, cho đến việc chuyển tiếp bước chạy được êm ái, … nhưng có thể nào giày chạy bộ giúp bạn phòng tránh được tất cả các chấn thương?

Vụ kiện triệu đô của Vibram

Vấn đề về giày chạy và phòng chống chấn thương trong chạy bộ gần đây đã được chú ý nhiều hơn bởi một vụ kiện Vibram – nhà sản xuất giày chạy bộ FiveFingers – có giá trị 3,75 triệu đô la. Đơn kiện cáo buộc rằng Vibram đã lừa dối người tiêu dùng bằng cách tuyên bố rằng những đôi giày có ngón chân của họ có thể làm giảm chấn thương bàn chân và tăng cường cơ bắp chân. .

Trong khi công ty tiếp tục phủ nhận bất kỳ hành vi sai trái nào, họ đã chấp nhận hoà giải “để giải quyết vấn đề một cách dứt điểm và tránh các chi phí pháp lý bổ sung.” Rất khó để định lượng những lợi ích sức khỏe, hoặc rủi ro của giày chạy vì nó phụ thuộc vào rất nhiều các yếu tố.

Tuổi tác, giới tính, mức thể lực, kinh nghiệm, cân nặng, chấn thương trước đó, và sải bước của riêng bạn … tất cả đều có thể ảnh hưởng đến nguy cơ chấn thương liên quan đến chạy bộ. Tờ báo The Atlantic ghi nhận:

…cách cơ bắp và hệ thần kinh của cơ thể phản ứng với tác động [của chạy bộ] này là một yếu tố quyết định quan trọng lên áp lực lên cơ thể.

Rốt cuộc thì sải chân khi chạy là đặc trưng của riêng từng người và là sự kết hợp nhịp nhàng mà phức tạp của bàn chân, mắt cá chân, đầu gối, hông, và cử động phần trên của cơ thể. Để kiểm soát nguy cơ chấn thương luôn luôn phải xem xét cả hai yếu tố này.”

Vì vậy, việc nghĩ rằng một chiếc giày có thể có tác động đáng kể là không thực tế, mặc dù điều này không khiến các nhà sản xuất từ bỏ cố gắng của họ. Tôi đã mua một đôi giày của Vibram khi chúng mới xuất hiện, nhưng rất khó để mang chúng vào chân. Cuối cùng tôi đã bị nhiễm trùng nấm móng chân nên tôi đã từ bỏ.

Giày tối giản: chạy chân trần có tốt hơn cho sức khỏe?

Trong những năm gần đây, một làn sóng quan tâm đến lợi ích của việc chạy chân trần … hay chí ít là của việc mang những đôi giày có thể tiếp xúc với chân nhiều nhất. Doanh số bán hàng của giày minimalist (giày tối giản) đã tăng 300 phần trăm trong năm 2012, so với 19 phần trăm của giày chạy truyền thống.

Đáng ngạc nhiên là nhiều nghiên cứu cho thấy những đôi giày chạy hiện đại với nhiều đệm và phần gót cao thực sự có thể thúc đẩyngười chạy tiếp đất bằng gót – là một chuyển động tạo ra lực va chạm với mặt đất lớn hơn, dẫn đến sự gia tăng khả năng xảy ra chấn thương.

Tư thế tiếp đất bằng mũi bàn chân hay bằng cả bàn chân có lẽ đã phổ biến hơn khi con người chạy chân trần hoặc bằng những đôi giày minimalist. Và các tư thế này thực sự có thể bảo vệ đôi chân, và phần chi dưới của bạn khỏi một số các chấn thương có liên quan đến chấn động, là loại chấn thương mà phần lớn những người chạy bộ dễ gặp phải. Viết trên tờ tạp chí Nature, các nhà khoa học Harvard đã giải thích:

“Con người đã chạy bền trong hàng triệu năm, nhưng giày chạy hiện đại vẫn chưa được phát minh ra cho đến năm 1970. Đối với hầu hết lịch sử tiến hóa của con người, người chạy bộ đi chân trần hoặc mặc giày dép đơn giản như dépxăng đan hoặc giày da đanh có gót nhỏ hơn và ít đệm lót hơn so với giày chạy bộ hiện đại.

…những người chạy bộ có thói quen chạy bằng chân trần thường tiếp đất bằng phần trước của bàn chân (tiếp đất bằng mũi bàn chân) rồi mới đến gót chân, nhưng đôi khi họ tiếp đất bằng cả bàn chân, hoặc, hiếm hơn, có người tiếp đất bằng gót chân. Ngược lại, những người chạy bộ có thói quen mang giày chủ yếu tiếp đất bằng phần sau của bàn chân, được tạo điều kiện bởi phần đế giày chạy hiện đại đã được nâng cao và lót đệm.

Những phân tích động học và động lực học cho thấy dù trên bề mặt cứng, những người chạy chân trần tiếp đất bằng mũi bàn chân tạo ra lực va chạm nhỏ hơn so với những người chạy mang giày tiếp đất bằng gót chân.”

Barefoot runner Caroline Chepkurui Tuigong of Kenya celebrates after crosing the finish line first in the women's 3000 metres steeplechase final, 17 August 2006 in Beijing, at the 11th IAAF Junior World Championships.(Frederic J. Brown/AFP/Getty Images)

Vận động viên chạy chân trần Caroline Chepkurui Tuigong của Kenya ăn mừng sau khi vượt qua vạch đích đầu tiên trong vòng chung kết cuộc thi Chạy vượt rào 3.000 mét dành cho nữ tại Giải Vô địch Thế giới IAAF trẻ lần thứ 11, ngày 17 Tháng 8 năm 2006 tại Bắc Kinh (Frederic J. Brown/AFP/Getty Images)

Điều này có thể giải thích cách các vận động viên chạy marathon ở Kenya có thể chạy quãng đường dài bằng chân đất mà hầu như không bị đau hoặc tổn thương. Tương tự như vậy, nghiên cứu được xem xét bởi Michael Warburton, một nhà vật lý trị liệu tại Úc, tiết lộ:

  • * Chấn thương mãn tính ở xương và mô liên kết ở chân liên quan đến chạy bộ hiếm gặp ở các nước đang phát triển, nơi mà hầu hết mọi người đều có thói quen đi chân trần
  • * Những nơi vừa có người đi chân đất và người đi giày cùng tồn tại, như ở Haiti, tỷ lệ thương tích ở các chi dưới cao hơn đáng kể ở quần thể những người mang giày
  • * Mang giày dép thực sự làm tăng khả năng bong gân ở mắt cá chân, một trong những chấn thương thể thao phổ biến nhất, vì nó làm giảm nhận thức của bạn về vị trí chân hoặc làm tăng mô-men xoắn ở mắt cá chân khi bạn vấp ngã
  • * Một trong những chấn thương mãn tính thường gặp nhất ở người chạy, viêm cân gan chân (viêm dây chằng dọc theo bàn chân của bạn), hiếm gặp ở những người đi chân trần
  • * Chạy chân trần giảm tiêu thụ oxy một vài phần trăm

Bạn có thể biết rằng tôi đã chạy bộ trong hơn bốn thập kỷ và thậm chí là chạy marathon dưới 2 tiếng 50 phút và đã thắng một số giải ở địa phương. Tuy nhiên, tôi đã không chạy đường dài trong hơn năm năm nay. Tôi vẫn thích giày chạy, dù vậy, và những đôi giày yêu thích mới của tôi là những đôi giày tối giản của Nike Flyknit dưới đây, loại giày không cần dây buộc. Chúng giống như vớ, ôm sát vào chân rất thoải mái và cho phép tôi chạy qua môi trường có dăm gỗ mà không cho bất kỳ chiếc dăm nào lọt vào trong giày.

running-shoes

Giày chạy yêu thích của tôi là những đôi giày tối giản của Nike Flyknit.

Giày chạy Maximalist

Ngược lại với loại giày minimalist (giày tối giản) là những đôi giày maximalist (giày đế khủng). Những đôi giày này tuy được đệm nhiều miếng lót nhưng có trọng lượng rất nhẹ. Tính năng đệm lót này thường được mô tả làm tăng sự “mềm mại” cho đôi giày.

Trong khi một số người cho rằng những đôi giày maximalist này giúp chống chấn thương khi chạy, nhiều người khác vẫn ưa thích giày minimalist hơn. Tuy nhiên một nghiên cứu khác cho thấy chạy chân trần sử dụng nhiều năng lượng hơn gần 4 phần trăm cho mỗi sải bước, theo đó những đôi giày nhẹ (không nhất thiết phải có những lớp đệm lót dày) giúp chân thực hiện các chức năng sinh lý dễ dàng hơn. Vậy thì lựa chọn nào là tốt hơn? Chân không? Giày nhẹ? Đệm nhiều? Câu hỏi này có thể không có câu trả lời “đúng” nhất. Theo tờ báo The Atlantic:

“Vậy những người chạy bộ có cần phải xem mình như những tín đồ nhiệt thành của loại giày tối giản hay giày maximalist không? ‘Không cần,’ [Brian Metzler, tổng biên tập của tạp chí Competitor] … nói với tờ báo The Atlantic. Metzler nói, “Tôi tin rằng một người chạy bộ có thể có nhiều loại giày khác nhau, mỗi loại có một công dụng riêng. ‘Metzler tin rằng giày maximalist với đệm dày hơn sẽ phù hợp với những đường chạy có sự phục hồi chậm hơn, trong khi những đôi giày nhẹ và đế thấp là lựa chọn tốt hơn cho những bài tập đòi hỏi tốc độ.

Carson Caprara, giám đốc mảng sản phẩm cao cấp của Brooks Running, thừa nhận điều khó khăn trong việc thiết kế một đôi giày giúp giảm chấn thương là phải cố gắng để phù hợp với từng đặc điểm đặc thù của mỗi người chạy, phát biểu, “Đó là lý do tại sao chúng tôi đã chuyển trọng tâm của mình từ tiêu chuẩn hoặc cách chạy ‘đúng’ , sang việc sử dụng những đặc tính cá nhân của người chạy làm điểm khởi đầu. Thiết kế giày chạy trong tương lai là thiết kế được đôi giày giúp người chạy duy trì mô thức chuyển động thường xuyên của họ.’”

(Wikimedia Commons)

Nếu bạn có một cấu trúc bàn chân bình thường nghĩa là bạn có mức lật vào trong của bàn chân bình thường (độ lật vào khoảng 15 phần trăm)

Hiện tượng Pronation

Thuật ngữ pronation để chỉ độ lật vào trong (má trong) của bàn chân khi chạy hoặc đi bộ. Nếu bạn có một cấu trúc bàn chân bình thường nghĩa là bạn có mức lật vào trong của bàn chân bình thường (độ lật vào khoảng 15 phần trăm). Nhưng những người có cấu tạo vòm chân cong (high arch) thường bị cho là bị lệch ngoài (underpronate), trong khi những người có bàn chân bẹt (low arch) thường bị cho là bị lệch trong (overpronate). Nhiều loại giày chạy khác nhau hiện nay nhằm phục vụ cho từng loại bàn chân, được cho là giúp ngăn ngừa chấn thương, dù cho một nghiên cứu mới cho rằng việc này là bất khả thi.

Một nghiên cứu được công bố trên Tạp chí Y học Thể thao của Anh (British Journal of Sports Medicine) cho thấy không có sự khác biệt đáng kể về tỷ lệ tổn thương giữa những người chạy bộ có mức pronation khác nhau khi mang giày neutral (giày dành cho người có bàn chân bình thường) . Các nhà nghiên cứu kết luận: “Các kết quả của nghiên cứu này trái ngược với quan niệm phổ biến rằng người có độ lệch trong vừa thường có nguy cơ chấn thương cao hơn ở những người mới tập chạy trong những đôi giày chạy dành cho chân có cấu tạo bình thường (neutral running shoe). Còn nhiều việc cần phải làm để xác định chắc rằng những người có độ lật trong ở chân cao đối mặt với nguy cơ chấn thương cao hơn so với người chân thẳng.”

Nghiên cứu trước đây cũng đã cho rằng “quy định về hệ thống kiểm soát độ lật trong trên những đôi giày dựa trên cơ sở các loại chân là quá đơn giản và tiềm ẩn nguy cơ chấn thương.” Tờ New York Times đưa tin:

“Rasmus Ostergaard Nielsen, một nghiên cứu sinh tại Đại học Aarhus – người đứng đầu cuộc nghiên cứu mới, nói, về bản chất, những phát hiện này cho thấy mức pronation khác biệt trong thực tế có thể không phải là điều khác thường và nó không góp phần gây chấn thương. Và nếu nó không gây chấn thương, ông tiếp tục, những người chạy bộ, đặc biệt là những người mới, có lẽ không cần phải ám ảnh về kiểu chân của họ. Thay vào đó, ông nói, sẽ tốt hơn khi họ “chú ý đến những vấn đề như khối lượng cơ thể, sự rèn luyện, thái độ, tuổi tác và chấn thương trước đó để ngăn chấn thương khi chạy bộ.”

Tóm lại, vẫn còn rất nhiều điều chúng ta không biết về các loại giày nào (nếu thực sự có) là tốt nhất. Lựa chọn sẽ thay đổi tùy thuộc vào phạm vi hoạt động, đường chạy (ví dụ vỉa hè hay đường mòn), và mức kinh nghiệm của bạn. Tốt nhất bạn nên làm theo nguyên tắc lắng nghe cơ thể mình và chọn đôi giày mà bạn cảm thấy tốt nhất cho chính mình. Bạn có thể cần thử rất nhiều đôi giày khác nhau trước khi tìm được đôi giày phù hợp nhất với mình.

Tờ The Atlantic tiếp tục, Jay Dicharry, một nhà vật lý trị liệu và chuyên gia phân tích y sinh, nói ‘ Một phần của vấn đề là toàn bộ ngành công nghiệp giày đã làm một công việc thực sự khủng khiếp để giày dép phù hợp với bàn chân … Tất cả các phương pháp được sử dụng để làm chân vừa vặn với giày không thực sự chắc chắn phân loại được người chạy và tìm được đôi giày phù hợp với họ.’” Nếu bạn muốn suy nghĩ thêm, thì cũng có nhiều bằng chứng cho thấy chạy bộ cự ly dài cũng có thể có hại cho sức khỏe của bạn (vậy nên việc lo lắng về loại giày chạy cần thiết để ngăn ngừa chấn thương có lẽ là sự lo lắng quá ngược đời…).

Chia sẻ bài viết này
Share:
Email
Print

Gửi bình luận